Calīxatl

Huiquipedia
In yolloxoxouhqui hueyi tlahtolamoxtli.
1427 totlahtolhuan
11 tequitiuhqueh

Calaquiliztli

Huiquipedia
In yolloxoxouhqui hueyi tlahtolamoxtli ica nahuatlahtolli nochtin huelitih tlahcuiloah.

1427 totlahtolhuan
11 tequitiuhqueh

18:30(UTC-6), Lunes, 26 Octubre 2026^{1 tochtli}

ℹ️ Ma xicmati / Aviso sobre las variantes del náhuatl

Huiquipedia axcan quitzintia ce yancuic tlamachiyotiliztli, yehica monequi tlen monechicoliz ihuan iciuhca mochihuaz in amapohualiztli, nican motlahcuiloliz yohqui tlahtohua ipan tlahuelmayan México (Estado de México, Puebla, Tlaxcala). Con el fin de unificar y facilitar la lectura de la enciclopedia, la comunidad ha adoptado la Variante Central (NHN) como lengua vehicular estándar para la interfaz y los artículos principales. Esta decision busca rescatar la vitalidad del náhuatl del centro del país como un puente vivo entre el náhuatl clásico y las variantes modernas.

Si deseas leer este artículo en otra variante regional (como el Náhuatl de la Huasteca, el del Sur de Veracruz o el de Guerrero), puedes utilizar el sistema de pestañas ubicado en la parte superior. Miac tlazohcamati por ayudarnos a construir este espacio.

Popocatepetl

In Popocatepetl cah ce tletepetl tlatectli ipan in Mexihco Tlahtohcayotl, Morelos huan Puebla. Achi ahhuic motlaza totonitetl huan nextli ipan 15 Diciembre metztli, xiuhpan 2000.
Axolotl

In axolotl, ce ayolcatl chanti ihcopa atoyatl, atezcatl nozo apantli, quipia ome mahtli, ce cuitlapilli huan hueyic icua.
Xochitl

Xochitl itoca tlamantli cuauhcopa. Tlein xoxohuic cahqui ichin tlalticpac, tiquin tocayotia cuauhmeh, xihuitl, zacatl, huan cequime mo miahtia ican tlein itoca toctzintli. Inon toctli panquiza ichin xochitl. Tlein xoxohuic quipiya xochitl axcan quilia magnoliofitas. Xochitl tic tocayotia ce tlamantli mozcaltia ichin xiuhmeh, canin mo temaca tlein itoca mihtiliztli.

Xikpowa axkan

Mah moyolicatzin

Inin Huiquipedia, in yolloxoxouhqui centlamatilizamoxtli (hueyi tlahtolamoxtli) nahuatlahtoltica, ahohuih tlatemoliztli ihuan ahmo monequi ma tictlaxtlahua, nican quihcuiloah miyac tlacameh netech achi mahtlacpohualli ahneneuhqui tlahtolcopa. Intla cualli tinahuatlahcuiloa, macamo xiquilcahua hueli ticchihuaz ce tlahcuilolamatl. Intla titlahtoa nahuatlahtolli, timitztlatlauhtiliah ma xitlahcuilo nahuatlahtoltica ipan inin centlamatilizamoxtli inhuan occequintin tlacameh.

Intla tictemoznequi ce tlahcuilolamatl, xiquihcuilo ahcopa, auh xicmatoca ipan xiktemo. Huel tictemoz temachiztiliztli ipan occequintin tlahtlahtolcopa tlatzintlan ahnozo opochmayecampa zazotlein huehca nantlahtolli.

Intla ahmo oncah in tlahcuilolamatl tlen otictemoh, hueli titechpalehuia intla tiquihcuiloznequi nahuatlahtoltica ipan tlahcuilolamatl iyeyan (xiquitta "¿quen mihcuiloa ce tlahcuilolamatl?"), ahnozo xiquitta ce Huiquipedia ipan occequintin huehca nantlahtoltin (ma xiquitta opochmayecan inin yacatlahcuilolli). Intla ticpiya ce netzotzonaliztli itechcopa Huiquipedia, hueli tiquihcuiloz nican.

Nahuatlahtolli itech monequi yancuictlahtolli ic titlahcuilozqueh miac tlamantli centlamatilizamoxpan. Ma xiyauh ihuic yancuictlahtolli auh ticcualtiliz totlahtol.

Huiquipedia itoca centetl Tlalticpactli tequitl ica cencah tlahtolli. Intla tiquittaznequi nepapan tlahcuilolamatl ma ticmatoca nican.

Caxtillantlahtoltica · Inglestlahtoltica

Cualli tlahcuilolli

Nahuatlahtolli

In nahuatlahtolli, no mexicatlahtolli, ce tlahtolli in mihtoa ompa Mexihco. Ca cequi yutanahuatlahtolli, auh mihtoa ompa Mexihco huan El Salvador. Oquiz ipan in macuilpohualxihuitl VII. Ica in toltecayotl tlazohualiztli ixquichca itlamiyan in macuilpohualxihuitl X ipan in Huehueuh Anahuac, in nahuatlahtolli ohueixpan occe Mesoamericatlahtolli ixquichca omocuep ipan achcauhtlahtolli hueyi in Mesoamerica, achcauhca ipan in tepehualli altepetl ic in Mexihcatlahtocayotl ipan in macuilpohualxihuitl XIII ixquichca caxtiltecah oquixpolohqueh ipan in 13 de agosto de 1521.

In nahuatlahtolli opeuh tlahtohquih ica in caxtiltecah inhualaliz ipan in cematoc tlalli, inahuac in caxtillantlahtolli iuhqui yancuic achcauh tlahtolli ipan in Anahuac; tel, in europanecah, otlatequitilih in nahuatlahtolli ipampa in teopixqueh otepeuhqueh in tlacameh, quimamah in nahuatlahtolli canin tlen achtopa ahmo mihtoa nahuatlahtolcopa.

In nahuatlahtolli ca in nican tlahtolli ica in ocachi tlahtohquih ipan Mexihco, ica ixquichca 1,500,000; mochi ontlahtoleh ica in caxtillahtolli. Mocamanalhuia ipan in Mexihco ixquichca Centroamerica.

Tlahcuiloliztli

Aztecah tlahcuiloliztli ixcopinaltica catcah; tel omochihuaya inin tlahcuilolli ica mecayotl in canin mocahua, auh ahmo oquihuelitic quihcuiloa centetl tlahtolli.

Caxtiltecah oquitequitiltili latinmachiyotlahtoltiliztli ic tlahcuiloa miaquin xochicuicatl. Miaquin hueyi tlahtolamoxtli (iuh Molina iVocabulario ipan 1571) huan netlahtolmachitiliztechcopa (quilmach Horacio Carochi Arte de la lengua mexicana con declaración de los adverbios della ipan 1645 in achi cualli) catcah ohcuiloqueh inin mecayocopa. Carochi oquintequitiltili eyi chicauhtlahtol imecayopan: hueyiac, yahualli huan opochtli. Inic ce quihtoa hueyic /a/, /e/, /i/ nozo /o/ quemeh /ā/, /ē/, /ī/ huan /ō/. Onto, yeto, quihtoah saltillo. Hueliti no mohcuiloa quemeh /h/.

Oc ye tamapohuaz...

Occequintin: Cristianoyotl · Acamapichtli · Nezahualcoyotl (tlahtoani) · Cempohualxochitl · Atl cahualo · Teomatiliztli

Tlamatiliztli neneuhcayotl

Tlalticpacmatiliztli	Teomatiliztli
Tlatzotzonalizzotl	Huehcauhticayotl
Ilhuicamatiliztli	Tlamatiliztli
Mexihco	Amoxtlahcuiloliztli
Tlapohualmatiliztli	Toltecayotl
Tlazohtlamatiliztli	Yolizmatiliztli

Itechcopa · Tlapatlahualiztli · Neyolnotzaliztli · Tepalehuiliztli

Tlapiyaliztli · Neneuhcayotl · Cualtzin tlahcuilolli · Piyalizamoxtli A-O

Occe tlatequipanoliztli

Cemaxcaitl
Tlaixiptlayotl ihuan multimedia Huiquitemachiztiliztli
Temachiztiliztli Itechpa Huiqui
Wikimedia inecentlaliliz Huiquitlahtoltecpantiliztli
In yolloxoxouhqui tlahtoltecpantiliztli Huiquiamoxtli
Tlahcuilolamoxtli Huiquitenotzaliztli
Tenonotzaliztli Huiquimeyalli
In yolloxoxouhqui amoxpiyaloyan Huiquitlaxeloliztli
Yollamantli · Tlanelhuatlamantli Huiquitemachtiloyan
Hueyi Temachtiloyan